Die eerste huwelijken vonden plaats in dezelfde raadzaal. Toen was Job Cohen burgemeester. Hij blikt terug op misschien wel hét hoogtepunt van zijn 9 jaar burgemeesterschap: “Amsterdam, en Nederland, heeft de wereld laten zien dat liefde voor iedereen is.”

Direct na middernacht

Op 1 april 2001 werd Nederland het eerste land waar stellen van gelijk geslacht konden trouwen. In Amsterdam gebeurde dat meteen na middernacht, met 4 huwelijken. Cohen voltrok de huwelijken zelf.

Als staatssecretaris van Justitie was hij eerder al betrokken bij de invoering van de wet. In het stadhuis kwam alles voor hem samen: “Ik wist al dat ik burgemeester van Amsterdam zou worden en wilde maar wat graag de eerste huwelijken sluiten.”

Een volle raadzaal

Hoe groot de gebeurtenis was, werd hem pas echt duidelijk toen hij de raadzaal binnenliep. Die stond vol met journalisten, camera’s en belangstellenden. “Ik had me dat niet zo voorgesteld”, vertelt Cohen. “Het was waanzinnig druk.”

“Vlak voor middernacht was mijn speech al klaar, maar de wet was nog niet ingegaan”, herinnert hij zich. “Dus we hebben zitten aftellen: 10, 9, 8, 7… een beetje rekken.” Toen het eenmaal 1 april was, kon hij de huwelijken bevestigen, vertelt Cohen. Hij maakt een gebaar alsof hij met een voorzittershamer op tafel tikt.

Wat begon met 8 geliefden, groeide die nacht uit tot wereldwijd nieuws. Amsterdam stond plots in het middelpunt van de internationale belangstelling.

Meer dan een wetswijziging

Aan de openstelling van het huwelijk gingen jaren vooraf. Activisten, juristen en politici werkten aan de wetswijziging, die in 2000 werd aangenomen door de Tweede en Eerste Kamer. Voor de stellen zelf betekende het veel meer dan een juridische stap, merkte Cohen in de gesprekken vooraf. “Als je met mensen spreekt die gaan trouwen, hoor je hun verhaal”, zegt hij. “Dan zie je wat het voor hen betekent.”

Een gesprek bleef hem bijzonder bij. Een van de bruiden raakte zichtbaar geëmotioneerd bij het idee dat ze kon trouwen. “Dan voel je dat het om meer gaat. Om rechtvaardigheid.”

Amsterdam markeert jubileum

Dat de eerste huwelijken in Amsterdam werden gesloten, was geen toeval. De stad wilde de invoering zichtbaar maken op het eerste moment dat het kon. Vijfentwintig jaar later gebeurde dat opnieuw.

In de nacht van 1 april trouwde burgemeester Halsema weer stellen, als verwijzing naar die eerste nacht. Het jubileum is ook een reden dat Amsterdam dit jaar gaststad is van WorldPride, een internationaal evenement dat in het teken staat van lhbtiq+-rechten en zichtbaarheid.

Een blijvende mijlpaal

Voor Cohen blijft die nacht bijzonder, ook vergeleken met andere gebeurtenissen uit zijn tijd als burgemeester. Zo voltrok hij later ook het huwelijk van Willem-Alexander en Máxima. “Begrijp me niet verkeerd, het koninklijk huwelijk was ook heel bijzonder. Maar dit is iets wat 1 persoon ter wereld kon doen, het allereerste huwelijk sluiten van 2 mensen van hetzelfde geslacht.” Hij voegt er droog aan toe: “Koningen trouwen altijd.”

Sinds 2001 zijn in Nederland tienduizenden stellen van gelijk geslacht getrouwd. Wat toen nieuw was, is inmiddels onderdeel van het dagelijks leven. De eerste huwelijken in Amsterdam gelden nog altijd als een belangrijk moment in de geschiedenis van gelijke rechten.

Meer weten over de jubileumhuwelijken?

• Kijk voor meer informatie over de historische gebeurtenis op de pagina Trouwen voor iedereen.
• Cijfers: Kwart eeuw huwelijk voor stellen van hetzelfde geslacht | Website Onderzoek en Statistiek