Het Naardermeer is het eerste beschermde natuurgebied van Nederland, maar ook hier staat de natuur onder druk. In deze serie meer over de maatregelen om de natuur te versterken en de bijzondere bewoners van het Naardermeer. Aflevering 2: libellen.

Het Naardermeer is in veel opzichten een ideaal leefgebied voor libellen, maar de laatste jaren laten metingen zien dat het minder goed gaat met sommige karakteristieke soorten van het laagveenmoeras, zoals de groene glazenmaker en de gevlekte witsnuitlibel. Boswachter Angelique Aerts van Natuurmonumenten legt uit: “In Nederland leven zo’n 90 soorten libellen. Al die soorten kun je een beetje vergelijken met automerken: daar zitten grote verschillen tussen. Je hebt bijzondere libellen die hoge eisen stellen aan hun leefgebied. Sommige soorten leven bijvoorbeeld uitsluitend bij stromend water, andere gedijen goed bij hoogveen en er zijn dus ook libellen die karakteristiek zijn voor laagveenmoerassen.”

Krabbenscheer

In het Naardermeer hebben sommige libellensoorten  het moeilijk. Een belangrijke reden hiervoor is het verdwijnen van krabbenscheer. Deze drijvende waterplant is onmisbaar als leefomgeving voor onder meer de groene glazenmaker, maar deze plant is de laatste jaren vrijwel verdwenen. Mogelijk door de opkomst van exotische kreeften. Aerts: “We hopen natuurlijk wel dat de krabbenscheer – en daarmee ook bepaalde libellensoorten – op termijn terugkomt in de watergangen en plassen van het Naardermeer, Ik acht die kans echter niet groot. Daarom overwegen Natuurmonumenten, het waterschap en de provincie om krabbenscheerplanten uit te zetten.”

Smaragdlibel (Cordulia aenea) – Zanderij Crailo, Gooi en Vechtstreek, Noord-Holland, Nederland, Europa

Natuurmonumenten, provincie Noord-Holland en het waterschap Amstel, Gooi en Vecht werken hard aan het herstellen van de natuur in en rond het Naardermeer. Zo worden in de schil rond het Naardermeer sloten verbreed, plassen gegraven en het waterpeil geleidelijk verhoogd. Hierdoor ontstaat een bufferzone met schoon water en krijgen waterplanten en moerasvegetatie de kans opnieuw wortel te schieten. Dat betekent voor libellen meer plekken om larven te laten groeien en te jagen boven open water. “Alles begint met schoon water”, aldus Aerts. “Dat betekent niet alleen helder water, maar ook water zonder pesticiden of meststoffen. Zo krijg je langs oevers automatisch verschillende waterplanten tussen het riet en open stukken.”

Oogjagers

Libellen zijn seizoensgebonden beestjes. In het voorjaar verschijnen soorten met bijzondere namen als de smaragdlibel, glassnijder en de viervlek in laagveenmoerassen. In de zomer worden zij gevolgd door onder meer de bloedrode heidelibel en paardenbijter. Variatie in waterplanten is volgens ecoloog Tim van den Broek (Natuurmonumenten) dan ook cruciaal voor een gezonde libellenpopulatie. “Libellen zijn echte oogjagers. Ze oriënteren zich op vormen in het landschap. Sommige soorten libellen vliegen heel laag over het water en volgen de rietkraag helemaal. Andere libellen zitten op een vast punt op de uitkijk en wachten tot een prooi langskomt. Of een vrouwtje waar ze mee kunnen paren. Het landschap rond het water moet dus ook geschikt zijn voor libellen, zodat zij kunnen jagen en zich voortplanten.”

Tegelijkertijd dienen libellen ook weer als voedsel voor diverse vogelsoorten. “Libellen zijn eiwitrijke insecten”, aldus Van den Broek. “Boomvalken jagen daar massaal op. Die vangen hun prooi in de lucht met hun poot. Prachtig om te zien. Als je op de grond veel afgeknabbelde libellenvleugels vindt, dan weet je dat er een fanatiek jagende boomvalk in het gebied is.”

Gaaf beest

De ecoloog is gefascineerd door de sierlijke insecten: “Een libel is een waanzinnig gaaf beest met een bijzondere levenscyclus. Ze leven meerdere jaren als larven onder water langs een oever. Vervolgens komen de larven uit en ontpoppen ze zich tot een libel. Ze zijn uitstekende graadmeters voor de waterkwaliteit. Hoe meer soorten in een natuurgebied, des te groter de variatie van planten in het water. Libellen vertellen ons dus eigenlijk hoe gezond de natuur in het Naardermeer is.”